ดาบ 2 คม ของความไร้ประโยชน์

Posted on Updated on

โดย ผู้จัดการออนไลน์
วันศุกร์ที่ 12 กันยายน พ.ศ. 2546

จวงจื่อ

ขณะจวงจื้อเดินท่องไปตามป่าเขา ก็ได้พบต้นไม้ใหญ่ แผ่กิ่งก้านสาขา ระรานตา ใบเขียวชะอุ่มดกหนา คนตัดไม้เดินทางมาพบเข้าและได้หยุดมองดูปราดเดียว ก็เดินผ่านไปอย่างไม่ใยดี เมื่อจวงจื้อถามถึงสาเหตุที่ไม่ล้มไม้ต้นนั้น ชายผู้นั้นก็ตอบว่า “ไม้อย่างนั้นรึ นำไปใช้ประโยชน์อะไรไม่ได้สักอย่าง!” จวงจื้อจึงเอ่ยขึ้นว่า “เป็นเพราะความไร้ประโยชน์ของมัน ต้นไม้ต้นนั้น จึงรอดชีวิตและมีอายุยืนยาวถึงปานนี้”

เมื่อลงจากเขา จวงจื้อก็แวะพักค้างคืนที่บ้านเพื่อนเก่าคนหนึ่ง สหายดีใจหาย กุลีกุจอต้อนรับ สั่งลูกชายจับห่านมาเชือด ทำเป็นอาหารเลี้ยงต้อนรับ ฝ่ายบุตรชายร้องถามว่า “ห่านตัวหนึ่งร้องได้ อีกตัวหนึ่ง ร้องไม่ได้ ท่านจะให้ข้าเชือดตัวไหน?”

“เชือดตัวที่ร้องไม่ได้” เจ้าบ้านตอบ

ในวันถัดมาศิษย์ของจวงจื้อจึงเอ่ยถามขึ้นว่า “เมื่อวานนี้ เราได้พบต้นไม้ที่รอดชีวิตและมีอายุยืนยาว เพราะความไร้ประโยชน์ของมัน และขณะนี้ ก็ได้เห็นห่านถูกสังหารตัดทอนชีวิต เพราะความไร้ประโยชน์ของมัน ในกรณีเยี่ยงนี้ ท่านอาจารย์จะยืนอยู่จุดไหน?”

จวงจื้อหัวเราะพลางตอบว่า “ข้าก็อาจเลือกที่จะยืนอยู่ตรงจุดกึ่งกลางระหว่างความมีค่าและความไร้ค่า แต่จุดกึ่งกลางระหว่างความมีค่าและความไร้ค่า ที่ดูจะเป็นที่ที่ดีนี้ ก็ยังไม่ใช่จุดที่ดีอย่างแท้จริง ท่านยังไม่อาจหลบหนีความวุ่นวายในที่แห่งนั้นได้ แต่หากท่านดำเนินไปตามเต๋าและคุณธรรมของมรรคานี้ พเนจร ท่องไปเรื่อยเปื่อย ไม่ทั้งยกย่องปิติ หรือประณามขุนเคือง บัดเดี๋ยวก็กลายเป็นพญามังกร บัดเดี๋ยวก็กลายเป็นงู เปลี่ยนแปลงอยู่ไปมาตามกาลเวลา โดยไม่เคยที่จะยึดเพียงหนทางใดหนทางหนึ่งเท่านั้น

บางคราก็ทะยานขึ้น บางคราก็ตกต่ำลง สร้างความกลมกลืนในวิถีของท่าน เร่ร่อนไปตามวิถีดั้งเดิมของสรรพสิ่ง ปฏิบัติต่อสิ่งต่างๆอย่างเป็นวัตถุ แต่อย่าปล่อยให้สิ่งเหล่านี้ ปฏิบัติต่อท่านอย่างวัตถุ ดังนี้ ท่านจะถลำสู่ความวุ่นวายได้อย่างไร? นี่คือ กฎเกณฑ์ วิธีการที่เสิ่นหนง และจักรพรรดิเหลืองยึดถือ